Türk Edebiyatında Edebi Akımlar ve Temsilcileri - edebiyat konuları | Türk Edebiyatında Edebi Akımlar ve Temsilcileri - edebiyat konuları
Kolay Türkçe

Türk Edebiyatında Edebi Akımlar ve Temsilcileri

Yıllardır hepinizin kafasını bulandıran bu edebi akımlar konusu geniş bir şekilde okudunuz ama pekiştirmek için kısa bilgiye mi ihtiyacınız var. Buyurun o halde. Bu konuyu akıllı tahtada öğrencilere göstererek anlatabilirsiniz.

KLASİSİZM

Klasisizm kelimesi, Lâtincede seçme anlamına gelen “classicus” kelimesinden gelmektedir. XVI. Yüzyıl sonlarından itibaren ortaya çıkmaya başlamış, XVII. Yüzyılda en görkemli eserlerini vermiştir. Bu sebeple “1660 mektebi” de denmektedir. Batı sanat tarihinin en uzun ömürlü akımıdır. Bu görüşün temelinde Batı edebiyatının temelini oluşturan eski Yunan ve Latin edebiyatını taklit etme, ona dönüş düşüncesi yatmaktadır. Edebi akımlar konusunun temelini oluşturur.

Klasisizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü

1. Edebiyatta, sanatta, eserde akıl ve sağduyu önemlidir.
2. Konular eski Yunan ve Latin kaynaklarından seçilir.
3. Eserde kurallara bağlılık esastır.
4. Kahramanlar seçkin insan kitlesinden, elit tabakadan seçilir. Herkes eserde kahraman olamaz.
5. Biçim güzelliği önemlidir. Konu değil, konunun işlenişi önemlidir.
6. Dil, mükemmel ve kusursuz olmalıdır.
7. Sanatçılar eserlerinde kendi kişiliklerini gizlerler.
8. Tiyatroda üç birlik kuralına uyulur.
9. Trajedilerde öldürme, yaralama gibi çirkin olaylara yer verilmez. Eğer bunlar illâ olacaksa sahne arkasında olmalıdır. Çirkin şeylerin sahnede işi yoktur. Bu sebeple küfre de yer verilmez.
10. Klasisizmin anahtar kelimeleri: Evrensel insan doğası/tabiatı, akıl ve sağduyu, şahsi olmama, eski Yunan ve Latin’e dönme, kuralcılık, zevk vererek eğitme, dil ve üslûptur.

Klasisizmin Batı Edebiyatındaki Temsilcileri
Jean De La Fontaine, Jean Racine, Pierre Corneille, François de Malharbe, Moliere, Blaise Pascal, Bossuet, Nicolas Boileau, Francois de la Mothe Fenelon.

Klasisizmin Türk Edebiyatındaki temsilcileri
Tanzimat edebiyatı sanatçılarından Şinasi, Ahmet Vefik Paşa, Direktör Ali Bey, Yusuf Kamil Paşa.

 

ROMANTİZM (Coşumculuk)
Klasisizmin katı kurallarına bir tepki olarak 18. yüzyılda ortaya çıkan fakat ilkeleri 19. Yüzyılın başında Victor Hugo tarafından “Cromwell” adlı oyunun önsözünde ortaya konan akımdır.

Romantizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Romantizmde duygu ve hayallere önem verilir.
2. Romantizmde milliyet kavramı önemlidir. Bu yüzden konular din, tarih ve ulusal kültürden seçilir.
3. Klasisizmin aksine öldürme ve yaralama gibi olaylar sahnede canlandırılır.
4. Yine klasisizmin aksine sanatçılar sahnede, eserde kişiliklerini gizlemezler.
4. Tesadüfler çok fazla yer tutar.
5. Topumun her kesiminden insan eserde kahraman olarak kullanılabilir.
6. Shakespeare bu akımın öncüsü kabul edilir.
7. Romantizmin akımının Batı edebiyatındaki temsilcileri: Montesquie, Jean Jacques Rousseau, Voltaire, Victor Hugo, Lamartine, Alexandre Dumas Pere, François Rene, Goethe, Musset, Schiller, Lord Byron.
8. Romantizmin Türk edebiyatındaki temsilcileri: Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Abdülhak Hamit Tarhan.

REALİZM

Romantizme tepki olarak 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkmış ve daha çok öykü, roman türlerinde başarılı olmuştur. Önemli bir edebi akımlar konusudur.

Realizmin özellikleri, felsefesi ve sanat görüşü

1. Realizmde gözlem çok önemlidir; olaylar olduğu gibi anlatılmaya çalışılır.
2. Yazar eserde nesnel olmaya çalışır.
3. İnsanları eğitmek esas amaç değildir.
4. Gerçek yaşamdaki olaylar, kişiler eserde konu edinir.
5. Sanatçılar eserlerinde kişiliklerini gizlemiş, güzel-çirkin, iyi-kötü bütün yönleriyle yansıtılmıştır.
6. Sanat, sanat içindir anlayışı benimsenmiştir.
7. Realizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri: Balzac, Stendhal, Gustabe Flaubert, Dostoyevski, Tolstoy, Anton Çehov, Gogol, Maksim Gorki, Turgenyev, Charles Dickens, Daniel Defoe, Mark Twain, Jack London, Ernest Hemingway
8. Realizm akımının Türk edebiyatındaki temsilcileri: Recaizade Mahmut Ekrem, Nabizade Nazım, Samipaşazade Sezai, Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Ahmet Rasim, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin, Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Memduh Şevket Esendal.

Realizm konusunun ayrıntılı anlatım için tıklayınız.

NATÜRALİZM

19. yüzyılın ikinci yarısında Darwinci doğa anlayışının edebiyata uyarlaması ile ortaya çıkmıştır.

Natüralizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Olaylar bir bilim adamı titizliğiyle, çabasıyla ele alınır.
2. Gözlem ve deney vazgeçilmez iki unsurdur.
3. Determinist yani aynı şartlar altında aynı sebepler aynı sonuçları doğurur anlayışı kabul görür.
4. Sanat, doğanın bir kopyası olmalıdır, ilkesi benimsenir.
5. Genin insan ruhu üzerindeki etkisi kabul edilir.
6. Natüralizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri: Emile Zola, Alphonse Daudet, Guy de Maupassant, Edmond Kardeşler, Goncourt Kardeşler.
7. Natüralizmin Türk edebiyatındaki temsilcileri: Beşir Fuat, Ahmet Mithat, Nabizade Nazım, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Selahattin Enis, Faik Baysal.

PARNASİZM

Şiirde realizmin yansımasıdır. Romantizmin aşırı duygusallığına tepki olarak ortaya çıkmıştır.

Parnasizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Realizm ve natüralizmin ilkeleri benimsenir.
2. Şiirde dış yapı yani biçime çok önem verilir.
3. Duygu düşünceye göre daha geri plandadır.
4. Tabiat tasvirlerine çok yer verilir.
5. Parnasizm dünya edebiyatında Banville, Lisle, François Coppee, Hereida tarafından benimsenmiştir.
6. Türk edebiyatında ise parnasizm, Servet-i Fünûn edebiyatı şairlerinden Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin ve Yahya Kemal tarafından benimsenmiştir.

SEMBOLİZM ( Simgecilik )

19. yüzyılda Fransa’da parnasizme tepki olarak ortaya çıkmıştır.

Sembolizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Eserde gerçeği değil, gerçeğin insanda uyandırdığı intiba/izlenim verilir.
2. Şiirde semboller kullanıldığı için gerçek kapalıdır.
3. Şiirde ahenk, musiki çok önemlidir.
4. Dil sembol ve mecazlarla doludur.
5. Hayal çok önemlidir.
6. Sembolizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri Edgar Allen Poe, Charles Baudelaire, Verlaine, Paul Valery, Stephane Mallarme, Arthur Rimbaud’dur.
7. Sembolizm edebi akımlar ının Türk edebiyatındaki temsilcilerinin başında Cenap Şahabettin ve Ahmet Haşim gelir.

SÜRREALİZM (gerçeküstücülük)

19. yüzyılın sonlarında ortaya çıkmıştır. Freud’un psikolojide ortaya koyduğu “psikanaliz”den hareketle aklın denetimi olmadan “ben”in dışavurumunu ortaya koyan akımdır.

Sürrealizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Dünyaya dair engelleyici herhangi bir aklın, ahlakın ve estetik kaygının engeli olmadan bilinçaltındakini dışarı vurmak esastır.
2. Edebiyata, esere bilinçaltının kaynaklık etmesi gerektiğini savunmuştur.
3. Olağanüstülük, düş ve hayal şiirinin konusunu oluşturur.
4. Sürrealizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri: Andre Breton, Louis Aragon, Dylan Thomas, Eluard’dır.
5. Türk edebiyatındaki temsilcileri ise I. Yeni (Garipçiler)’den Orhan Veli ve İkinci Yeni sanatçılarından Sezai Karakoç, Cemal Süreya, İlhan Berk, Turgut Uyar ve Ece Ayhan’dır.

EMPRESYONİZM ( İzlenimcilik )

19. yüzyıl sonlarında Fransa’da doğmuş, önce resimde sonra da edebiyatta etkisini göstermiştir.

Empresyonizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Dış dünyanın sanatçıda bıraktığı izlenimleri aktarmak amaçlanmıştır.
2. Sanatçı dünyayı olduğu gibi değil, kendinde bıraktığı izlenimleri hayallerle süsleyerek anlatır.
3. Sanatçılar ölçüye ve uyağa önem vermezler.
4. Gerçekler sanatçıya göre değişir.
5. Empresyonizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri: M. Rilke, James Joyce.
6.İzlenimciliğin Türk edebiyatındaki temsilcisi Ahmet Haşim’dir.

EKSPRESYONİZM (Dışavurumculuk)

20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmış bir akımdır.

Ekspresyonizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Empresyonizm gibi önce resimde ortaya çıkmış sonra edebiyata yansımıştır.
2. Öznel gerçekliğe ve iç gözleme önem vermişlerdir.
3. Şairin görevi dış dünyanın anlamsızlığına, ruhsuzluğuna farklı bir anlam katmaktır.
4. Arthur Rimbaud, Paul Verlaine dünya edebiyatında, Ahmet Haşim ve Ahmet Muhip Dıranas da Türk edebiyatındaki temsilcisidir.

KÜBİZM

Kübizmin Özellikleri ve edebi akımlar :

1. Nesnelerin görünen değil, görünmeyen taraflarını da anlatmayı amaçlar.
2. İyi bir sanatçı insanın hem dış görünüşünü hem de iç görünüşünü anlatmalıdır. Çünkü insan bütün bir varlıktır.
3. Picasso, Apollinaire, Jacop kübizmin dünya edebiyatındaki temsilcileridir.

EGZİSTANSİYALİZM ( Varoluşçuluk )

1927 ‘de Alman düşünür Martin Heidegger tarafından ortaya konan akım, İkinci Dünya Savaşı yıllarından sonra önem kazanmış ve dünyaya yayılmıştır.

Egzistansiyalizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Descartes’in “Düşünüyorum, öyleyse varım.” düşüncesine dayanır.
2. Varoluşun, özden önce geldiğini savunan akımdır. Yani insanın dünyaya atıldığını, rotasının kendisinin çizmesi gerektiğini savunur.
3. İnsan kendi kaderini kendi çizer. Özgür bir varlıktır.
4. Varoluşçuluğun dünya edebiyatındaki temsilcileri Jean Paul Sartre, Andre Gide ‘dir.
5. Türk edebiyatında İkinci Yeni şairleri en önemli temsilcileridir.

DADAİZM

20. yüzyılın başlarında İtalya’da Tristan Tzara tarafından ortaya atılan akım “kuralsızlık” demektir.

Dadaizmin Özellikleri, Felsefesi ve Sanat Görüşü:

1. Edebiyatta ve sanatta her türlü geleneğe, göreneğe ve kurala karşı çıkan, bir nevi kuralsızlığı kural kabul eden akımdır.
2. Dadaizm, bireyi aklın tutsaklığından, akla dayalı düzenden kurtarmak ister.
3. Sanatta her türlü geleneği yıkmak, sözcükleri bilinen anlamları dışında kullanmak, yerleşik kurallara başkaldırmak, kuralsızlığı ve sürekli değişmeyi benimsemek esastır.
4. Sanatçıları: Tristan Tzara, Francis Picabia.

FÜTÜRİZM

İtalyan şair Marinetti’nin 1909’da Fransa’da yayımladığı bir bildirgeyle ortaya çıkar.

Edebi akımlar ve Fütürizm Özellikleri:

1. Bu akımın sanatçıları, yaşamın sürekli ve hızlı bir değişim içinde olduğunu, sanatın da bu değişime ve hıza ayak uydurması gerektiğini savunur.
2. Sanatın her dalına makineyi, hızı ve dinamiği sokmak isterler.
3. Ölçüyü ve kafiyeyi reddederler. Geleneğe karşı çıkarlar.
3. Fütürizmin dünyadaki temsilcisi F.T. Marinetti, Mayakovski; fütürizmin Türk edebiyatındaki temsilcisi ise Nazım Hikmet’tir.

Konu burada bitmiştir. Bir edebiyat öğretmeni olarak edebi akımlar konusunu ancak bu kadar anlatabiliyoruz. :)



Etiketler: , , , , , ,
  1. 4 Tane Yorumlu olan yazi “Türk Edebiyatında Edebi Akımlar ve Temsilcileri”

  2. By çağatay on Eyl 17, 2015 | Cevap Ver

    Dünya edebiyatındaki akımların temsilcilerinide gösterir misiniz?

  3. By Faruk on Oca 11, 2017 | Cevap Ver

    Bu kadarı yeter fazla bile sağolun hocam

  4. By yayar on Nis 27, 2017 | Cevap Ver

    temsilciler lütfen

  1. 1 Baglantiveren(ler)

  2. Eyl 23, 2013: Edebiyat Tarihi

Yorumunu Ekle