Dil ve Anlatım - edebiyat konuları | Dil ve Anlatım - edebiyat konuları
Kolay Türkçe

Dil ve Anlatım

Bir metnin dil ve anlatım özelliklerine baktığımızda genel olarak bakış açılarından ve anlatımlardan bahsederiz. Bu sebeple bunları birazdan izah edeceğiz. Ancak şöyle genel bir yorum yaparsak eğer bir duyguyu, düşünceyi, konuyu söz veya yazı ile bildirmeye anlatım denir. Demek ki anlatım sadece sözlü olmazmış, yazılı da olabilirmiş.

Anlatım işini yapan kişiye de anlatıcı denir. Şimdi burada bir ayrıma varmak gerekir. Edebî metinlerle öğretici metinleri anlatıcı açısından birbirinden ayırabiliriz. Öğretici metinlerde bir anlatıcıdan söz etmek gerekirse anlatıcı = yazar diyebiliriz. Çünkü öğretici metinler bir kurguya dayalı değildir ve birebir yazarın hayatıyla alâkalıdır. Mesela anı, gezi yazısı, biyografi gibi türlere baktığımızda bu metinlerin kurmaca olmadığını görürüz. Gerçek hayatta yaşananları aktarır. Bu yüzden bu türden metinleri okuduğumuzda olayları bize nakleden kişi “yazar”dır.

Kurguya dayalı metinlere, yani edebî / sanatsal metinlere baktığımızda bu metinlerdeki anlatıcının yazarın kendisi olmadığını görürüz. Oradaki anlatıcı kurgunun içerisinde ortaya çıkan bir anlatıcıdır. Mesela bir roman okuduğumuzda olayları bize anlatan kişi anlatıcıdır. Bu anlatıcı birkaç farklı şekilde karşımıza çıkar. Şimdi onlara bir göz atalım.

Şimdi buradan sonraki bölümü anlayabilmek için edebî metinlerin kurguya dayalı olduğunu yani anlatılan olayın, olayların geçtiği mekânın, zamanın, olayların kahramanının ve anlatıcının tamamen kurguya dayalı, yani gerçek hayattan bağımsız olduğunu unutmayalım.

Şimdi anlatıcının durduğu yere iyi bakmak lazım. Anlatıcıya birkaç soru sorarak onun durduğu yeri tespit edebiliriz:

1. Anlatıcı olayları yaşayan kişi mi? Olaylar anlatıcının başından mı geçmiş?
2. Eğer olaylar anlatıcının başından geçmemişse, olayları anlatırken izlediği bir olayı mı anlatıyor yoksa kahramanların en özel yaşantılarını, kimsenin göremeyeceği şeyleri bile görerek mi anlatıyor?

İşte yukarıdaki soruların cevabı bize anlatıcının bakış açısını verir. Diyelim ki olaylar bizzat anlatıcının başından geçiyorsa o zaman “kahraman bakış açısı”ndan söz ederiz. Eğer anlatıcı gözlem yapıyor, gördüklerini anlatıyor, bir yakınının başından geçenleri sadece “gördüğü, duyduğu, izlediği” şekilde anlatıyorsa o zaman “gözlemci (müşahit bakış açısı), anlatıcı olayların tümüne hakimse, kahramanların en özel anlarını bile bir “tanrı” gibi görüyorsa “hâkim (ilahi, tanrısal) bakış açısı” esere hakimdir diyebiliriz.

Gelin şimdi bunları birer örnekle izah edelim:

1. Kahraman bakış açısı (kahraman anlatıcı) :

“Ben, o gün fark ettim böyle bir yaşamın parçası olmadığımı. Gezmeler, tozmalar, para harcamalar aslında bana göre değildi. O günden sonra buradan kaçmak istediğimi düşündüm.”

Bu metinde olaylar “birinci tekil anlatıcı” ağzından anlatılıyor. Yani “kahraman – anlatıcı”.

2. Gözlemci bakış açısı:

“Evden çıktığı gibi okulun yolunu tuttu. Ağır ağır adımlarla yürüyor, ara ara ceplerinden bir şeyler çıkarıp yiyordu.”
Bu metinde de anlatıcı izlediği, gördüğü bir olayı bize “üçüncü tekil anlatıcı” ağzıyla anlatıyor. Yani “gözlemci bakış açısı”.

3. Hâkim bakış açısı:

“Ömrü boyunca hiç bu kadar üzülmemişti. Küçükken patlayan onlarca topu, isteyip de aldıramadığı ağlayan bebeği onu hiç bu kadar üzmemişti.”

Bu metinde de “üçüncü tekil anlatıcı” var ancak anlatıcı kahramanın başından geçen her şeyi biliyor ve bize aktarıyor. Bu yüzden “ilâhi bakış açısı” vardır.

Edebî metinler kurguya dayalı bir metin olduğu için kullanılan dil de yapay bir dildir. Günlük dilden ve bilimsel dilden ayrılır. Edebî metinlerdeki dil sanatsaldır, şiirsel özellikleri fazladır. Her dönemin dili farklıdır. İslâmiyet’ten önceki metinlerin dilinde savaş, kahramanlık ve yiğitlikle ilgili sözcükler fazla iken İslâmiyet’in kabulünden sonra ortaya çıkan metinlerde daha çok dini terimler görülür.



Etiketler: , , , , , , , , , ,
  1. 2 Tane Yorumlu olan yazi “Dil ve Anlatım”

  2. By Ferhat on Şub 9, 2015 | Cevap Ver

    Anlamıyorum bizlerden ders yapmamızı istiyorlar ders için siteye giriyoruz oyun reklamı hep sonrada bu ülkede neden eğitim seviyesi düşük neden çocuklar ders çalışmıyor oyun reklamı koyarsanız siteye böyle olur neyse by

  1. 1 Baglantiveren(ler)

  2. Şub 18, 2013: 9. Sınıf Türk Edebiyatı Konuları « edebiyat öğretmeni edebiyat ders notları ve akıllı tahta sunuları

Yorumunu Ekle